Instellingen en andere organen van de Europese Unie

De Europese Unie (EU) is geen federatie zoals de Verenigde Staten. Zij is ook geen organisatie voor samenwerking tussen regeringen, zoals de Verenigde Naties. Eigenlijk is zij uniek. De landen die deel uitmaken van de EU (haar “lidstaten”) blijven onafhankelijke en soevereine naties die hun soevereiniteit bundelen om zo een macht en invloed in de wereld te verwerven die geen van hen alleen zou hebben gehad.

Het bundelen van soevereiniteit betekent in de praktijk dat de lidstaten sommige besluitvormingsbevoegdheden aan de door hen gecreëerde gemeenschappelijke instellingen overdragen, zodat beslissingen over specifieke onderwerpen van gemeenschappelijk belang op een democratische manier kunnen worden genomen op Europees niveau.

Bij het besluitvormingsproces van de EU in het algemeen en de medebeslissingsprocedure in het bijzonder zijn drie belangrijke instellingen betrokken:

• het Europees Parlement (EP), dat de EU-burgers vertegenwoordigt en dat rechtstreeks door hen is verkozen;

• de Raad van de Europese Unie, die de individuele lidstaten vertegenwoordigt;

• de Europese Commissie, die de belangen van de Unie als geheel behartigt.

Dankzij deze institutionele driehoek komen beleid en wetgeving tot stand die in de hele EU van toepassing zijn.In principe wordt nieuwe wetgeving door de Commissie voorgesteld en door het Parlement en de Raad vastgesteld.Vervolgens wordt de wetgeving door de Commissie en de lidstaten ten uitvoer gelegd en door de Commissie gehandhaafd.

Twee andere instellingen spelen een belangrijke rol: het Hof van Justitie zorgt ervoor dat de Europese wetgeving wordt nageleefd, en de Rekenkamer controleert de financiering van de activiteiten van de Unie.

De bevoegdheden en verantwoordelijkheden van deze instellingen zijn vastgelegd in de verdragen die de grondslag vormen voor alles wat de EU doet. In de Verdragen zijn ook de regels en procedures vastgelegd die de EU-instellingen moeten volgen. De verdragen worden door de president of de eerste minister van de lidstaten goedgekeurd en door hun parlement geratificeerd.

De EU beschikt naast haar instellingen over een aantal andere instanties die een specifieke rol spelen:

• het Europees Economisch en Sociaal Comité vertegenwoordigt het maatschappelijk middenveld en de sociale partners;

• het Comité van de Regio's vertegenwoordigt regionale en lokale overheden;

• de Europese Investeringsbank financiert investeringsprojecten van de EU en helpt kleine ondernemingen via het Europees Investeringsfonds;

• de Europese Centrale Bank is verantwoordelijk voor het Europees monetair beleid;

• de Europese Ombudsmanonderzoekt klachten over wanbeheer door EU-instellingen en –organen;

• de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming beschermt de privacy met betrekking tot persoonsgegevens;

• het Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen publiceert informatie over de EU;

• het Bureau voor personeelsselectie van de Europese Gemeenschappen rekruteert medewerkers voor de instellingen en andere organen van de EU;

• de taak van de Europese Bestuursschool is het verzorgen van opleidingen op specifieke gebieden voor het EU-personeel.

Daarnaast zijn gespecialiseerde agentschappen opgericht om specifieke technische, wetenschappelijke of beheerstaken te verrichten.